Pro dibatire e aprovare sa ratìfica de sa Carta europea de sas limbas regionales e de minoria.
Deputados e Senadores istimados de sa Repùbrica,
sos sòtzios, sos movimentos culturales e sas realidades tzìvicas iscritas a manu de fundu, impinniadas in modu fitianu in s’amparu, in sa promossione e in s’avaloramentu de sa limba sarda, pedin a boghe manna e cun apretu a sos parlamentares sardos de sa Càmera e de su Senadu pro chi su protzessu de sa Carta europea de sas limbas regionales e de minorias agatet cumprimentu in custu tretu de lezisladura.
Pro su chi pertocat sas règulas internassionales, prus in artu de s’iscala de sas funtanas de su diritu positivu e de su diritu italianu, e fintzas de su diritu de sa comunidade europea, s’amparu de sas identidades linguìsticas e culturales non est una cuntzessione polìtica chi si podet negussiare, ma est unu diritu de importu mannu de sas nassiones e de sos pòpulos. Issa agatat sa base manna de sos printzìpios de Jus Cogens pro su chi pertocat sa dennega assoluta de assolamentu ètnicu e culturale e a s’amparu de sa matessi esistèntzia de sas populassiones, printzìpios de mandamentu assolutu reguladu dae s’Articulu 53 de s’Acòmodu de Vienna susu su diritu de su cuncordu de su 1969. Su diritu a su costou e a s’impreu de sa limba de late est amparadu in manera avinculada dae s’Artìculu 27 de s’Acordu internassionale pro su chi pertocat sos diritos tziviles e polìticos de sas Nassiones Aunidas (1966) e de s’Articulu 30 de s’Acòmodu ONU susu sos diritos de sos minores e de sa pitzinnia (1989), chi imponen a sos Istados de non dennegare a sas minorias su diritu de impreare sa limba issoro. A livellu mundiale, s’autodetzisione culturale est pro azunta riconnota dae sos artìculos 1 e 2 de sa Declarada universale de s’UNESCO susu sa diferènsia culturale (2001) e dae s’Acòmodu UNESCO chi la sighit susu s’amparu e promossione de sa difarènsia de sas espressadas culturales (2005). Custa règula universale agatat azudu perfetu in sos printzìpios de libertade cuncordados dae s’Acòmodu europeu pro s’amparu de sos diritos de s’òmine e de sa libertade de printzìpiu de base (CEDU), mescamente in s’artìculu 14 susu sa proibidura de s’ischirriadura linguìstica, e in s’Artìculu 22 de sa Carta de sos diritos de base de s’Europa Aunida, chi avinculat sas istitussiones a su remiru de sa diferènsia culturale, religiosa e linguìstica. Sa farta de assione lezislativa, sa mancànsia de s’impreu de su sardu in sos dochimentos istitussionales e in sos ufìssios pùbricos, andan duncas contra cun custu impiantu fissu de custu diritu de costumànsia e de cuncordu e diat pàrrere una farta de s’òbrigu de cumprimentu de bona-fide de sos cuncordos (pacta sunt servanda), custa farta de sos òbrigos de adecuare s’ordinamentu istatale a sos standard internassionales de amparu de sos diritos umanos est unu pecu dadu a s’identidade culturale e su cumandare a sa sola de sos pòpulos, bortènde-si de fatu in d-una ischirriadura istitussionale pro mancànsia a cara de su pòpulu sardu. Custa mancànsia de lezes nde batit, in sa realidade, sa farta sighida de s’impreu de su sardu e sa ponidura a banda dae sos dochimentos istitussionales e dae sas fainas de sos ufìssios pùbricos, bortènde-si in d-unu abbandonu de fundamentu postu a banda chi dennegat a su pòpulu sardu de godire, in sa realidade, de sos diritos tziviles suos in sas relatas cun s’Istadu.
Sa Repùbrica italiana at frimadu sa Carta europea in Strasburgu in su 1999, riconnoschende su balore democràticu e culturale mannu. Cun totu custu, apustis de prus de vint’annos, s’Itàlia abarrat in mesu de pagas nassiones in Europa a no àere ancora cumpridu sa bia de ratìfica parlamentare.
Retzimus cun praghere su depòsitu de-i como de su dissinnu de leze (o pdl) in sas Cumissiones Afares costitussionales e Istranzos, ma torramus a nàrrere chi su tempus chi amus non cussentit de fuzire àteras bias. A che leare su dissinnu de leze in Parlamentu pro sa chistione e s’aprovu mustrat unu dovere istitussionale e morale de remiru a cara de tzitadinos e-i sas comunidades chi tenen contu de sa sienda linguìstica e istòrica millenària.
Sas limbas de minoria, mescamente su sardu – faeddadu dae chentinas de mizas de pessones riconnotu dae sa leze de s’istadu 482/1999, non sun cosas de s’antigòriu, ma una prenda bia, una manera de crèschida tzivile, de inserimentu sotziale e de desemplada richesa pro totu sa sienda culturale de Sardìnnia, de Itàlia e de Europa.
Benende a sos congruos de custa lezisladura, bos pedimus de mustrare una sensibilidade polìtica e istitussionale segura, dànde-si ite fàghere pro chi custa mancànsia normativa benzat acolumada. Dare tzitadinànsia zurìdica prena a sa Carta europea cheret nàrrere de pònnere s’Itàlia in su matessi standad adelantadu de amparu de sos diritos linguìsticos e culturales galantidu dae s’Europa Aunida e dae su Cussizu de Europa. Tzertos chi leades in cunsideru unu balore e un’impinnu adelantadu, retzide sos saludos prus sìncheros.
Pauli (CA), 22.10.2026
Sos sòtzios e sos movimentos culturales:
L’associazione culturale
Acadèmia de su Sardu APS
Associazione culturale e di promozione sociale
“Sa Mata, l’albero delle idee”
Associazione culturale
“Riprendiamoci la Sardegna“
Gruppo Giuridico Popolare Sardo
Laras-Suoni e parole di Sardegna AP
