{"id":4679,"date":"2020-10-16T10:55:24","date_gmt":"2020-10-16T08:55:24","guid":{"rendered":"https:\/\/www.academiadesusardu.org\/su-sardu-lingua-de-europa\/storia-de-sa-lingua-sarda\/introdusidura-a-sa-chistioni\/"},"modified":"2022-11-15T17:30:58","modified_gmt":"2022-11-15T16:30:58","slug":"introdusidura-a-sa-chistioni","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/www.academiadesusardu.org\/src\/su-sardu-lingua-de-europa\/storia-de-sa-lingua-sarda\/introdusidura-a-sa-chistioni\/","title":{"rendered":"Introdussione"},"content":{"rendered":"\t\t<div data-elementor-type=\"wp-page\" data-elementor-id=\"4679\" class=\"elementor elementor-4679 elementor-1122\" data-elementor-settings=\"[]\">\n\t\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-inner\">\n\t\t\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-section-wrap\">\n\t\t\t\t\t\t\t<section class=\"elementor-section elementor-top-section elementor-element elementor-element-1420adc3 elementor-section-boxed elementor-section-height-default elementor-section-height-default\" data-id=\"1420adc3\" data-element_type=\"section\">\n\t\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-container elementor-column-gap-default\">\n\t\t\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-row\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-column elementor-col-100 elementor-top-column elementor-element elementor-element-4ab3eb31\" data-id=\"4ab3eb31\" data-element_type=\"column\">\n\t\t\t<div class=\"elementor-column-wrap elementor-element-populated\">\n\t\t\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-widget-wrap\">\n\t\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-416f5736 elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"416f5736\" data-element_type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-widget-container\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-text-editor elementor-clearfix\">\n\t\t\t\t\t<p class=\"has-drop-cap\">A<\/p><p class=\"p1\">bbaidande sa literadura iscient\u00ecfica acad\u00e8mica podimus n\u00e0rrere chi su sardu o Limba sarda est una limba neolatina o romanza. Est a n\u00e0rrere ca est fiza de su latinu batidu in Sard\u00ecnnia dae sos primos sordados romanos l\u00f2mpidos in Sard\u00ecnnia pustis chi fit agabada sa prima gherra p\u00f9nica. Cun sa b\u00e8nnida de custos primos sordados romanos comintzat a s\u2019ist\u00e8rrere sa Limba latina in Sard\u00ecnnia chi, a dolumannu, at leadu su postu abellu abellu de sa limba sardiana faeddada dae sos sardos de su logu. Sa limba sarda de oe, duncas, faghet parte de sa fam\u00eclia de sas limbas neolatinas o romanzas paris cun su portoghesu, s\u2019ispanniolu (o castillianu), cadalanu, frantzesu, otzitanu, francu-proventzale, rom\u00e0nciu, ladinu dolom\u00ecticu, furlanu, italianu e rumenu. In prus, s\u00e8mpere aintro de custa fam\u00eclia lingu\u00ecstica, su sardu at medas assimizos cun sas limbas romanzas de otzidente.<\/p><p class=\"p1\">Essende fintzas oe una limba de minoria o regionale, sa brivassione de s\u2019impreu iscritu de sa limba sarda est agabbadu intre su 1997 e su 1999 cando sa Regione Autonoma Sarda e s\u2019Istadu italianu an aprovadu sas primas lezes ist\u00f2ricas pro s\u2019amparu de su sardu. Oe su sardu est faeddadu gasi dae su 68-70% de sos sardos, prus o mancu 1 millione e 250miza persones (chena leare in cunsideru sos sardos chi che sun fora).<\/p><p class=\"p1\">Sas primas chircas susu sa lingu\u00ecstica sarda sun comintzadas in su s\u00e8culu XVI cun s\u2019abogadu casteddaju Sigismondo Arquer e lompende finas a oe apustis de \u00e0ere atraessadu sos s\u00e8culos cun linguistas famados comente: Gerolamo Araolla, Matteo Madao, su Can. Giuanne Spano, sos tedescos Friedrich Diez, Gustaf Hofmann, Wilhelm Meyer-L\u00fcbke, a sighire Pier Enea Guarniero, Ernst Gamillscheg, Hugo Schuchardt, s\u2019ebreu Graziadio Isaia Ascoli e Giovanni Campus.<\/p><p class=\"p1\">Ma gr\u00e0ssias a sas chircas iscient\u00ecficas de su tedescu Max Leopold Wagner (1880-1962) e a sighire de su sardu nugoresu<span class=\"Apple-converted-space\">\u00a0 <\/span>Massimo Pittau (1921-2019) e de su cadalanu Eduardo Blasco Ferrer (1957-2017) chi semus l\u00f2mpidos a conn\u00f2schere menzus sas carater\u00ecsticas de sa Limba sarda de oe cun m\u00e8dios e fainas iscient\u00ecficas.<\/p><p class=\"p1\">Bidimus como unas difar\u00e8ntzias intre sa limba sarda e sa limba italiana:<\/p><p class=\"p1\">1. <b>Formassione de su plurale<\/b>. Su sardu (e podimus n\u00e0rrere fintzas su frantzesu e s\u2019ispanniolu) faghen su plurale de sos n\u00f2menes azunghende una <b>s<\/b> a su singulare, pro contra s\u2019italianu mudat sa desin\u00e8ntzia: <i>sa mesa \u2013 sas mesas<\/i> (in sardu); il tavolo \u2013 i tavoli (in italianu).<\/p><p class=\"p1\">2. <b>Art\u00ecculu determinadore<\/b>. Su sardu (su, sa, is, sos, sas) benit dae su latinu <i>ipse-ipsa-ipsum.<\/i> Pro contra s\u2019italianu (<i>il, lo, la, i, gli, le<\/i>), fintzas su frantzesu e s\u2019ispanniolu, benin dae su latinu <i>ille-illa-illud.<span class=\"Apple-converted-space\">\u00a0<\/span><\/i><\/p><p class=\"p1\">3. <b>Art\u00ecculu determinatore impreadu comente pron\u00f2mene<\/b>.<b> <\/b>Su sardu l\u2019impreat fintzas comente pron\u00f2mene, pro contra s\u2019italianu no; <i>cale mela cheres? Sa birde<\/i> = quale mela vuoi? <b>Quella<\/b> verde<i>.<span class=\"Apple-converted-space\">\u00a0<br \/><\/span><\/i><i>Su chi t\u2019apo nadu<\/i> = <b>ci\u00f2<\/b> che ti ho detto.<span class=\"Apple-converted-space\">\u00a0<\/span><\/p><p class=\"p1\">4. <b>Art\u00ecculu indeterminadore plurale<\/b>. Su sardu at custa froma pro inditare unu n\u00f9meru chi no est definidu, pro contra s\u2019italianu impreat su partitivu o unu numerale culletivu: <i>b\u2019aian <\/i><b><i>unos<\/i><\/b><i> cantos <\/i>\u00f2mines = c\u2019erano degli uomini, <i>bi-nd\u2019aiat <\/i><b><i>unos<\/i><\/b><i> chentu<\/i> = ce n\u2019erano un <b>centinaio.<\/b><\/p><p class=\"p1\">5. <b>Vocales t\u00f2nicas. Su sardu leat s\u00e8mpere sas vocales latinas, pro contra s\u2019italianu las at mudadas:<br \/><\/b><span style=\"font-size: 1rem;\">lat.<\/span><b style=\"font-size: 1rem;\"> <\/b><span style=\"font-size: 1rem;\">P<\/span><span class=\"s2\" style=\"font-size: 1rem;\">\u012c<\/span><span style=\"font-size: 1rem;\">RAM <\/span><i style=\"font-size: 1rem;\">= pira = <\/i><span style=\"font-size: 1rem;\">pera;<br \/><\/span><span style=\"font-size: 1rem;\">lat. D<\/span><span class=\"s2\" style=\"font-size: 1rem;\">\u0114<\/span><span style=\"font-size: 1rem;\">CEM<\/span><b style=\"font-size: 1rem;\"> <\/b><i style=\"font-size: 1rem;\">=<\/i><b style=\"font-size: 1rem;\"> <\/b><i style=\"font-size: 1rem;\">deghe = <\/i><span style=\"font-size: 1rem;\">dieci;<br \/><\/span><span style=\"font-size: 1rem;\">lat. F<\/span><span class=\"s2\" style=\"font-size: 1rem;\">\u014e<\/span><span style=\"font-size: 1rem;\">CUM<\/span><b style=\"font-size: 1rem;\"> <\/b><i style=\"font-size: 1rem;\">= fogu<\/i><b style=\"font-size: 1rem;\"> <\/b><i style=\"font-size: 1rem;\">= fuoco;<br \/><\/i><span style=\"font-size: 1rem;\">lat. N<\/span><span class=\"s2\" style=\"font-size: 1rem;\">\u016c<\/span><span style=\"font-size: 1rem;\">CEM<\/span><b style=\"font-size: 1rem;\"><span class=\"Apple-converted-space\">\u00a0 <\/span><\/b><i style=\"font-size: 1rem;\">= nughe = noce.<\/i><\/p><p class=\"p1\">6. <b>Acusativu preposissionale. <\/b>Su sardu sinnat s\u2019acusativu de persone (o \u00e8ssere animadu) cun sa preposta <i>a<\/i>:<br \/><i style=\"font-size: 1rem;\">apo bidu <\/i><b style=\"font-size: 1rem;\"><i>a<\/i><\/b><i style=\"font-size: 1rem;\"> Juanne<\/i><b style=\"font-size: 1rem;\"> = <\/b><span style=\"font-size: 1rem;\">ho visto Giovanni.<\/span><span class=\"Apple-converted-space\" style=\"font-size: 1rem;\">\u00a0<\/span><\/p><p class=\"p1\">7. <b>Passadu perfetu, benidore s\u00ecmplitze e condissionale presente anal\u00ecticu. <\/b>In italianu sun tempos bogados a fora in manera sint\u00e8tica (est a n\u00e0rrere cun d-unu faeddu ebia), in sardu sun fatos cun per\u00ecfrasi paris a sos verbos de azudu \u00e8ssere (= essere) e \u00e0ere (= avere):<br \/><i style=\"font-size: 1rem;\">est torradu, fit torradu<\/i><span style=\"font-size: 1rem;\"> = torn\u00f2;<br \/><\/span><i style=\"font-size: 1rem;\">at a torrare = <\/i><span style=\"font-size: 1rem;\">torner\u00e0;<br \/><\/span><i style=\"font-size: 1rem;\">zai diat a torrare <\/i><span style=\"font-size: 1rem;\">= tornerebbe.<\/span><\/p><p class=\"p1\">8. <b>Aburia pro sa faghidura passiva de sa frase<\/b>:<b> <\/b><span class=\"Apple-converted-space\">\u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0<br \/><\/span><i style=\"font-size: 1rem;\">a cussu l\u2019an mortu<\/i><span style=\"font-size: 1rem;\"> = quello \u00e8 stato ucciso;<br \/><\/span><i style=\"font-size: 1rem;\">sa mela si-l\u2019at mandigada su piseddu = <\/i><span style=\"font-size: 1rem;\">la mela \u00e8 stata mangiata dal bambino<\/span><i style=\"font-size: 1rem;\">.<\/i><\/p><p class=\"p1\">9. <b>Numerales ordinales anal\u00ecticos <\/b>si faghen cun sos numerales cardinales postos adenanti dae s\u2019articulu (sos agetivos <i>*tertzu<\/i>, *<i>cuartu<\/i> sun italianismos de no impreare):<br \/><i style=\"font-size: 1rem;\">su de duos \u00f2mines<\/i><span style=\"font-size: 1rem;\"> = il secondo uomo;<br \/><\/span><i style=\"font-size: 1rem;\">sa de tres f\u00e8minas<\/i><span style=\"font-size: 1rem;\"> = la terza donna e g.s. (e goi sighende).<\/span><\/p><p class=\"p1\">10. <b>Singulare imbesse de su plurale indefinidu<\/b>. Mescamente cando inditat cantidades indefinidas de fruta, birdura o zenia de animaleddos, su sardu impreat su singulare, pro contra s\u2019italianu impreat su partitivu e\/o fintzas su plurale:<br \/><i style=\"font-size: 1rem;\">Inoghe non che at <\/i><b style=\"font-size: 1rem;\"><i>musca<\/i> <\/b><span style=\"font-size: 1rem;\">= qui non ci sono (delle) <\/span><b style=\"font-size: 1rem;\">mosche<\/b><span style=\"font-size: 1rem;\">;<br \/><\/span><i style=\"font-size: 1rem;\">L\u2019an agatadu furande <\/i><b style=\"font-size: 1rem;\"><i>melone<\/i> <\/b><span style=\"font-size: 1rem;\">= l\u2019hanno sorpreso a rubare (dei) <\/span><b style=\"font-size: 1rem;\">meloni<\/b><span style=\"font-size: 1rem;\">.<\/span><\/p><p class=\"p1\">11. <b>Aus\u00e8ntzia de art\u00ecculu in sa cumparassione e apustis de preposta<\/b>:<span class=\"Apple-converted-space\"> <br \/><\/span><i style=\"font-size: 1rem;\">caente <\/i><b style=\"font-size: 1rem;\"><i>che <\/i><\/b><i style=\"font-size: 1rem;\">fogu<\/i><b style=\"font-size: 1rem;\"> <\/b><span style=\"font-size: 1rem;\">=<\/span><b style=\"font-size: 1rem;\"> <\/b><span style=\"font-size: 1rem;\">caldo <\/span><b style=\"font-size: 1rem;\">come<\/b><span style=\"font-size: 1rem;\"> il fuoco:<br \/><\/span><i style=\"font-size: 1rem;\">ch\u2019est andadu <\/i><b style=\"font-size: 1rem;\"><i>che <\/i><\/b><i style=\"font-size: 1rem;\">cane iscutu a fuste<\/i><span style=\"font-size: 1rem;\"> = \u00e8 scappato <\/span><b style=\"font-size: 1rem;\">come un<\/b><span style=\"font-size: 1rem;\"> cane bastonato;<br \/><\/span><i style=\"font-size: 1rem;\">ch\u2019est pigadu <\/i><b style=\"font-size: 1rem;\"><i>a su<\/i><\/b><i style=\"font-size: 1rem;\"> monte<\/i><span style=\"font-size: 1rem;\"> = \u00e8 salito<\/span><b style=\"font-size: 1rem;\"> al<\/b><span style=\"font-size: 1rem;\"> monte;<br \/><\/span><i style=\"font-size: 1rem;\">jughet su berrete caladu <\/i><b style=\"font-size: 1rem;\"><i>in <\/i><\/b><span style=\"font-size: 1rem;\">ogros<\/span><i style=\"font-size: 1rem;\"> = <\/i><span style=\"font-size: 1rem;\">ha il berretto calato <\/span><b style=\"font-size: 1rem;\">sugli <\/b><span style=\"font-size: 1rem;\">occhi.<\/span><span class=\"Apple-converted-space\" style=\"font-size: 1rem;\">\u00a0<\/span><\/p><p class=\"p1\">12. <b>Superlativu isortu e relatadu<\/b>. Su sardu no at unu sufissu ispetz\u00ecficu (it. \u2013<i>issimo<\/i>, non faghet a ponner italianismu che a *<i>bell\u00ecssimu) <\/i>pro su superlativu isortu, ma in modu s\u00ecmplitze tocat de rip\u00ectere s\u2019agetivu o az\u00f9nghere s\u2019av\u00e8rbiu meda;<br \/><i style=\"font-size: 1rem;\">mannu<\/i><b style=\"font-size: 1rem;\"><i> mannu <\/i><\/b><i style=\"font-size: 1rem;\">o mannu<\/i><b style=\"font-size: 1rem;\"><i> meda<\/i> <\/b><span style=\"font-size: 1rem;\">=<\/span><b style=\"font-size: 1rem;\"> <\/b><span style=\"font-size: 1rem;\">grandissimo<br \/><\/span><span style=\"font-size: 1rem;\">Pro su superlativu relatadu at una faghidura meda particulare inue non si-che istr\u00e8siat mai su nessu prus + n\u00f2mene + agetivu (o frase relatada);<br \/><\/span><i style=\"font-size: 1rem;\">sa <\/i><b style=\"font-size: 1rem;\"><i>prus pitzoca bella<\/i><\/b><i style=\"font-size: 1rem;\"> de sa bidda<\/i><span style=\"font-size: 1rem;\"> = la <\/span><b style=\"font-size: 1rem;\">ragazza pi\u00f9 bella<\/b><span style=\"font-size: 1rem;\"> del paese;<br \/><\/span><i style=\"font-size: 1rem;\">sa <\/i><b style=\"font-size: 1rem;\"><i>prus<\/i><\/b><i style=\"font-size: 1rem;\"> <\/i><b style=\"font-size: 1rem;\"><i>die chi mi so <\/i><\/b><i style=\"font-size: 1rem;\">disaogadu = il <\/i><b style=\"font-size: 1rem;\">giorno che<\/b><span style=\"font-size: 1rem;\"> mi sono divertito <\/span><b style=\"font-size: 1rem;\">di pi\u00f9<\/b><span style=\"font-size: 1rem;\">.<\/span><\/p><p class=\"p1\">13. <b>Relatadu anal\u00ecticu (sintagm\u00e0ticu non paradigm\u00e0ticu)<\/b>.<b> <\/b>In sardu s\u2019\u00f9nicu modu connotu de f\u00e0ghere su relatadu indiretu est cussa marcada dae s\u2019assentu (solu <b>chi<\/b> + costituente pronomenales difarentes (<i>li, nde, che<\/i>) ca no an sa fromas paradigm\u00e0ticas de s\u2019italianu (che, cui, il quale). Duncas sas fromas pigadas dae s\u2019italianu non sun fromas sardas s\u00ecncheras (*a cui, *de cui, *a su cale, *de su cale, e g.s.):<br \/><i style=\"font-size: 1rem;\">un\u2019<\/i><span style=\"font-size: 1rem;\">\u00f2mine<\/span><i style=\"font-size: 1rem;\"> <\/i><b style=\"font-size: 1rem;\"><i>chi li<\/i><\/b><i style=\"font-size: 1rem;\"> fit morta sa pobidda<\/i><span style=\"font-size: 1rem;\"> = un uomo <\/span><b style=\"font-size: 1rem;\">a cui<\/b><span style=\"font-size: 1rem;\"> era morta la moglie;<br \/><\/span><i style=\"font-size: 1rem;\">su cal\u00e0ssiu <\/i><b style=\"font-size: 1rem;\"><i>chi che <\/i><\/b><i style=\"font-size: 1rem;\">apo<\/i><b style=\"font-size: 1rem;\"><i> <\/i><\/b><i style=\"font-size: 1rem;\">postu sos bentones<\/i><span style=\"font-size: 1rem;\"> = il cassetto <\/span><b style=\"font-size: 1rem;\">in cui<\/b><span style=\"font-size: 1rem;\"> ho messo le camice.<\/span><\/p><p class=\"p1\">14. <b>Ger\u00f9ndiu imbesse de s\u2019infinidu<\/b><span class=\"s2\">:<\/span><b><span class=\"Apple-converted-space\"> <br \/><\/span><\/b><i style=\"font-size: 1rem;\">apo bidu a Juanne<\/i><b style=\"font-size: 1rem;\"><i> torrende<\/i><\/b><span style=\"font-size: 1rem;\"> = ho visto Giovanni <\/span><b style=\"font-size: 1rem;\">tornare<\/b><span style=\"font-size: 1rem;\"> (che tornava):<br \/><\/span><i style=\"font-size: 1rem;\">apo intesu su piseddu <\/i><b style=\"font-size: 1rem;\"><i>pranghende <\/i><\/b><i style=\"font-size: 1rem;\">= ho sentito il bambino <\/i><b style=\"font-size: 1rem;\"><i>piangere <\/i><\/b><span style=\"font-size: 1rem;\">(che piangeva).<\/span><\/p><p class=\"p1\">15. <b>Infinidu in sos subordinados<\/b><span class=\"s2\">:<\/span><b><span class=\"Apple-converted-space\"> <br \/><\/span><\/b><i style=\"font-size: 1rem;\">non cherzo <\/i><b style=\"font-size: 1rem;\"><i>a mi n\u00e0rrere<\/i><\/b><i style=\"font-size: 1rem;\"> f\u00e0ulas<\/i><span style=\"font-size: 1rem;\"> = non voglio <\/span><b style=\"font-size: 1rem;\">che mi si dicano<\/b><span style=\"font-size: 1rem;\"> bugie;<br \/><\/span><i style=\"font-size: 1rem;\">apo presu su sachitu <\/i><b style=\"font-size: 1rem;\"><i>pro non s\u2019ab\u00e8rrere <\/i><\/b><i style=\"font-size: 1rem;\">= <\/i><span style=\"font-size: 1rem;\">ho legato bene il sacchetto <\/span><b style=\"font-size: 1rem;\">perch\u00e9 non si apra<\/b><span style=\"font-size: 1rem;\">.<\/span><\/p><p class=\"p1\">16. <b>\u00d2rdine de sos costituentes<\/b>. In sardu est meda particulare sa posponidura de s\u2019ausiliare a s\u2019agabbu de sa frase interrogadora dereta o sa postura de comintzu de su partitz\u00ecpiu chi depet marcare s\u2019assione:<br \/><i style=\"font-size: 1rem;\">comporadu sa mela <\/i><b style=\"font-size: 1rem;\"><i>as<\/i><\/b><i style=\"font-size: 1rem;\">?<\/i><span style=\"font-size: 1rem;\"> = hai comprato la mela?<br \/><\/span><i style=\"font-size: 1rem;\">retzidu novas malas dae su fizu <\/i><b style=\"font-size: 1rem;\"><i>at<\/i><\/b><i style=\"font-size: 1rem;\">?<\/i><span style=\"font-size: 1rem;\"> = ha ricevuto cattive notizie dal figlio?<br \/><\/span><i style=\"font-size: 1rem;\">fuidu si-ch\u2019<\/i><b style=\"font-size: 1rem;\"><i>est<\/i><\/b><i style=\"font-size: 1rem;\">?<\/i><span style=\"font-size: 1rem;\"> = \u00e8 scappato?<br \/><\/span><b style=\"font-size: 1rem;\"><i>agabbadu chi l\u2019at<\/i><\/b><i style=\"font-size: 1rem;\">, si-nde fit andadu = <\/i><span style=\"font-size: 1rem;\">dopo che ebbe finito, se ne and\u00f2;<br \/><\/span><i style=\"font-size: 1rem;\">at nadu ca nono, e<\/i><b style=\"font-size: 1rem;\"><i> andadu si-ch\u2019est = <\/i><\/b><span style=\"font-size: 1rem;\">ha detto di no e se ne \u00e8 andato.<\/span><\/p><p class=\"p1\">17. <b>Partighedda ja afortigada o contrafr\u00e0stica<\/b>. Non faghet a la traduire in italianu;<br \/><b style=\"font-size: 1rem;\"><i>ja <\/i><\/b><i style=\"font-size: 1rem;\">ti-lu naro!<\/i><span style=\"font-size: 1rem;\"> = s\u00ec che te lo dico!<br \/><\/span><b style=\"font-size: 1rem;\"><i>ja<\/i><\/b><i style=\"font-size: 1rem;\"> bi torro cras a domo tua!<\/i><span style=\"font-size: 1rem;\"> = <\/span><b style=\"font-size: 1rem;\">non<\/b><span style=\"font-size: 1rem;\"> ci torno <\/span><b style=\"font-size: 1rem;\">di certo<\/b><span style=\"font-size: 1rem;\"> a casa tua!<\/span><\/p><p class=\"p1\">18. <b>L\u00e8ssicu \u00f9nicu e aut\u00f2nomu<br \/><\/b><i style=\"font-size: 1rem;\">Conca <\/i><span style=\"font-size: 1rem;\">= testa, <\/span><i style=\"font-size: 1rem;\">domo<\/i><span style=\"font-size: 1rem;\"> = casa<\/span><i style=\"font-size: 1rem;\">, trigu<\/i><span style=\"font-size: 1rem;\"> = grano,<\/span><i style=\"font-size: 1rem;\"> mere<\/i><span style=\"font-size: 1rem;\"> = padrone.<br \/><\/span><span style=\"font-size: 1rem;\">Sos primos dochimentos iscritos de sa limba sarda fin de su s\u00e8culu XI e custu faghet pensare chi siat n\u00e0schida in su Mesuevu dae su latinu vulgare (imperiale) mandadu adenanti in Sard\u00ecnnia pro sas resones numenadas in comintzu. Est duncas una limba \u00f9nica ma politz\u00e8ntrica, est espressada in su faeddare de su p\u00f2pulu e su connotu liter\u00e0riu in duas fromas, est a n\u00e0rrere faeddadas mannas o macro-bariedades<\/span><span class=\"Apple-converted-space\" style=\"font-size: 1rem;\">\u00a0 <\/span><span style=\"font-size: 1rem;\">diat\u00f2picas ca nde connoschimus fintzas sos logos inue custas duas fromas sun faeddadas dae s\u2019\u00f2mine. Su sardu, duncas, at duas faeddadas mannas: su sardu campidanesu in su cabu de josso de s\u2019\u00ecsula e su sardu logudoresu\/nugoresu in su cabu de susu de s\u2019\u00ecsula (prusche\u00e0teru in sa Sard\u00ecnnia de mesu, in su Logudoro-Meilogu e in sos comunes de Luras e Terranoa). Ma ischimus fintzas, s\u00e8mpere dae sa lingu\u00ecstica sarda, ca in logos de sa Sard\u00ecnnia de mesu acanta a su Gennargentu (Mandrolisai, parte de sa Barbaza de Seulu e Ozastra de subra) inue custos duos faeddos mannos si betan apare e est andada adenanti in su tempus<\/span><span class=\"Apple-converted-space\" style=\"font-size: 1rem;\">\u00a0 <\/span><span style=\"font-size: 1rem;\">un\u2019Anfizona o logu de mesania chi per\u00f2 no at fatu bessire a pizu peruna bariedade omog\u00e8nea.<\/span><\/p><p class=\"p1\">Sas difar\u00e8ntzias chi bi sun intre su sardu campidanesu e su sardu logudoresu, pro su chi tocat, est craru, sa fon\u00e8tica e su l\u00e8ssicu, nde benin dae sa manera difarente de comente est intrada in Sard\u00ecnnia sa limba latina batida dae sos sordados romanos. Difatis, cunfroma a sa teoria iscient\u00ecfica de sas aundadas de ispravinaduras de sa limba latina (cfr. Wagner, Pittau e pustis E.B. Ferrer), a comintzare dae su 238 a. C. est l\u00f2mpida in Sard\u00ecnnia innantis una froma repubricana (prus arc\u00e0ica) dae su s\u00e8culu III fintzas a su s\u00e8culu I p.C. e apustis, su latinu matessi s\u2019est divididu in latinu vulgare o imperiale (cun prus annoos) a comintzare dae su s\u00e8culu I fintzas a su s\u00e8culu IV p.C. Pro f\u00e0ghere esempros: a sa froma sardu campidanesa <b>genna <\/b>o<b> \u2018enna<\/b> (dae su latinu imperiale <b>jenuam<\/b>) li rispondet in sardu logudoresu sa froma <b>janna<\/b> (dae su latinu repubricanu <b>januam<\/b>); a sa froma sardu campidanesa<b> \u00eclixi<\/b> (dae su latinu imperiale<b> ilex<\/b>) li rispondet su sardu logudoresu-nugoresu <b>\u00e8liche\/\u00e8lighe<\/b> (dae su latinu reprubicanu <b>elex<\/b>). Su sardu logudoresu est duncas in generale prus costoidu ma a su matessi tempus prus difarente dae logu a logu, pro contra su sardu campidanesu est prus annoadore ma a su matessi tempus prus omog\u00e8neu. Duncas, pro la serrare in curtzu, dae como ainnantis at a comintzare un\u2019excursus ist\u00f2ricu pro chircare de s\u2019acostare a sa limba sarda e pro chircare de la conn\u00f2schere menzus.<\/p><div class=\"wp-block-image is-style-rounded\"><figure class=\"aligncenter is-resized\"><img class=\"wp-image-3133\" src=\"https:\/\/www.academiadesusardu.org\/wp-content\/uploads\/2021\/01\/Quattro-isoglosse-base.jpg\" alt=\"\" width=\"370\" height=\"500\" srcset=\"https:\/\/www.academiadesusardu.org\/wp-content\/uploads\/2021\/01\/Quattro-isoglosse-base.jpg 740w, https:\/\/www.academiadesusardu.org\/wp-content\/uploads\/2021\/01\/Quattro-isoglosse-base-222x300.jpg 222w, https:\/\/www.academiadesusardu.org\/wp-content\/uploads\/2021\/01\/Quattro-isoglosse-base-111x150.jpg 111w, https:\/\/www.academiadesusardu.org\/wp-content\/uploads\/2021\/01\/Quattro-isoglosse-base-178x240.jpg 178w, https:\/\/www.academiadesusardu.org\/wp-content\/uploads\/2021\/01\/Quattro-isoglosse-base-74x100.jpg 74w, https:\/\/www.academiadesusardu.org\/wp-content\/uploads\/2021\/01\/Quattro-isoglosse-base-670x905.jpg 670w, https:\/\/www.academiadesusardu.org\/wp-content\/uploads\/2021\/01\/Quattro-isoglosse-base-45x61.jpg 45w\" sizes=\"(max-width: 370px) 100vw, 370px\" \/><\/figure><\/div>\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t<section class=\"elementor-section elementor-top-section elementor-element elementor-element-78dc7572 elementor-section-boxed elementor-section-height-default elementor-section-height-default\" data-id=\"78dc7572\" data-element_type=\"section\" data-settings=\"{&quot;background_background&quot;:&quot;classic&quot;,&quot;shape_divider_top&quot;:&quot;waves&quot;}\">\n\t\t\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-background-overlay\"><\/div>\n\t\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-shape elementor-shape-top\" data-negative=\"false\">\n\t\t\t<svg xmlns=\"http:\/\/www.w3.org\/2000\/svg\" viewBox=\"0 0 1000 100\" preserveAspectRatio=\"none\">\n\t<path class=\"elementor-shape-fill\" d=\"M421.9,6.5c22.6-2.5,51.5,0.4,75.5,5.3c23.6,4.9,70.9,23.5,100.5,35.7c75.8,32.2,133.7,44.5,192.6,49.7\n\tc23.6,2.1,48.7,3.5,103.4-2.5c54.7-6,106.2-25.6,106.2-25.6V0H0v30.3c0,0,72,32.6,158.4,30.5c39.2-0.7,92.8-6.7,134-22.4\n\tc21.2-8.1,52.2-18.2,79.7-24.2C399.3,7.9,411.6,7.5,421.9,6.5z\"\/>\n<\/svg>\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-container elementor-column-gap-default\">\n\t\t\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-row\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-column elementor-col-50 elementor-top-column elementor-element elementor-element-8d21f69\" data-id=\"8d21f69\" data-element_type=\"column\">\n\t\t\t<div class=\"elementor-column-wrap elementor-element-populated\">\n\t\t\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-widget-wrap\">\n\t\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-79563999 elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"79563999\" data-element_type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-widget-container\">\n\t\t\t<h4 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Domande sulla lingua sarda? <\/h4>\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-447aa9c1 elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"447aa9c1\" data-element_type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-widget-container\">\n\t\t\t<p class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Non esitare chiedere qualunque informazione sulla lingua sarda<\/p>\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-1685a213 elementor-mobile-align-center elementor-widget elementor-widget-button\" data-id=\"1685a213\" data-element_type=\"widget\" data-widget_type=\"button.default\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-widget-container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-button-wrapper\">\n\t\t\t<a href=\"https:\/\/www.academiadesusardu.org\/contatti\/\" class=\"elementor-button-link elementor-button elementor-size-md\" role=\"button\">\n\t\t\t\t\t\t<span class=\"elementor-button-content-wrapper\">\n\t\t\t\t\t\t<span class=\"elementor-button-text\">contattaci<\/span>\n\t\t<\/span>\n\t\t\t\t\t<\/a>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-column elementor-col-50 elementor-top-column elementor-element elementor-element-4ad9120a\" data-id=\"4ad9120a\" data-element_type=\"column\">\n\t\t\t<div class=\"elementor-column-wrap elementor-element-populated\">\n\t\t\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-widget-wrap\">\n\t\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-76b3cca4 elementor-widget-mobile__width-initial elementor-absolute elementor-widget elementor-widget-image\" data-id=\"76b3cca4\" data-element_type=\"widget\" data-settings=\"{&quot;motion_fx_motion_fx_scrolling&quot;:&quot;yes&quot;,&quot;motion_fx_translateY_effect&quot;:&quot;yes&quot;,&quot;motion_fx_translateY_direction&quot;:&quot;negative&quot;,&quot;motion_fx_translateY_speed&quot;:{&quot;unit&quot;:&quot;px&quot;,&quot;size&quot;:&quot;1&quot;,&quot;sizes&quot;:[]},&quot;motion_fx_devices&quot;:[&quot;desktop&quot;,&quot;tablet&quot;],&quot;motion_fx_translateY_affectedRange&quot;:{&quot;unit&quot;:&quot;%&quot;,&quot;size&quot;:&quot;&quot;,&quot;sizes&quot;:{&quot;start&quot;:&quot;0&quot;,&quot;end&quot;:&quot;50&quot;}},&quot;_position&quot;:&quot;absolute&quot;}\" data-widget_type=\"image.default\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-widget-container\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-image\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<img src=\"https:\/\/www.academiadesusardu.org\/wp-content\/uploads\/2021\/01\/e-01.svg\" class=\"attachment-full size-full\" alt=\"\" \/>\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Cun arreferimentu a sa literadura scient\u00ecfica acad\u00e8mica podeus nai ca su sardu o L\u00ecngua sarda est una l\u00ecngua neolatina o romanza, est a nai ca est filla de su latinu betiu in Sard\u00ecnnia de is primus sordaus romanus l\u00f2mpius in Sard\u00ecnnia&#8230;<\/p>\n","protected":false},"author":30,"featured_media":0,"parent":4643,"menu_order":5,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.academiadesusardu.org\/src\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/4679"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.academiadesusardu.org\/src\/wp-json\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.academiadesusardu.org\/src\/wp-json\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.academiadesusardu.org\/src\/wp-json\/wp\/v2\/users\/30"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.academiadesusardu.org\/src\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=4679"}],"version-history":[{"count":8,"href":"https:\/\/www.academiadesusardu.org\/src\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/4679\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":10018,"href":"https:\/\/www.academiadesusardu.org\/src\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/4679\/revisions\/10018"}],"up":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.academiadesusardu.org\/src\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/4643"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.academiadesusardu.org\/src\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=4679"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}